Bùi Thị Xuân
( - Nhâm Tuất 1802)
Nữ kiệt triá»u Tây SÆ¡n, vợ danh tướng Trần Quang Diệu, cháu thái sư Bùi Äắc Tuyên, quê là ng Xuân Hòa, huyện Bình Khuê, tỉnh Bình Äịnh
Bà là vị anh thư đã cùng chồng hết lòng hết sức giúp nghĩa quân Tây Sơn chống nhau với quân Nguyễn ánh hơn 10 năm, chiến đấu cực kỳ dũng cảm
Tháng giêng năm Nhâm Tuất 1802 bà chỉ huy 500 quân thuá»™c hạ góp mặt trong tráºn đánh LÅ©y Trấn Ninh , dưới quyá»n vị Thống lãnh chư quân là Nguyá»…n Quang Thùy, và vị Tư lệnh cánh quân tiên phong là Nguyá»…n Văn Kiên
Trong tráºn nà y bà tấn công địch quyết liệt, khiến quân Nguyá»…n ánh hết sức khiếp sợ
Sang tháng 3, sau mấy phen cùng chồng lo chiêu quân để toan gầy dá»±ng lại nghiệp Tây SÆ¡n đã nghiêng đổ, hai vợ chồng Ä‘á»u bị bắt tại huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An, rồi bị Ä‘em hà nh hình
Vá» cái chế cá»§a bà , theo Thiên Nam nhân váºt chà và hầu hết các tư liệu khác Ä‘á»u dá»±a và o đấy mà cho bà bị lăng trì, đốt cháy cả thi hà i. Lại có thuyết, theo tư liệu cá»§a giáo sÄ© De La Bissachère, bà và ngưá»i con gái bị hà nh hình bằng cách voi tung xé xác, và bà đã tá» ra can đảm phi thưá»ng trước sá»± trả thù tà n bạo và vô nhân đạo ấy cá»§a Nguyá»…n ánh
Hiện nay, dãy gò Xuân Hòa là nÆ¡i bà táºp luyện đà n voi chiến, mặc dù đã bị phá vỡ thà nh ruá»™ng, song vẫn còn di tÃch
Công luáºn bình phẩm, hầu hết Ä‘á»u khen ngợi oai danh và tiết tháo cá»§a bÃ
Ngưá»i Ä‘á»i sau có vịnh thÆ¡:
Váºn nước Ä‘ang xoay chuyển
Quần thoa cũng vẫy vùng
Liá»u thân lo cứu chúa
Công tráºn quyết thay chồng
Khảng khái khi lâm nạn!
Kiên trinh lúc khốn cùng
Ngà n thu gương nữ liệt
Gương sáng hãy soi chung
|
|